Eens in de vier jaar komen christelijke leiders van over de hele wereld bij elkaar, bij de Micah Global Consultation, om te spreken over hoe we gerechtigheid kunnen vormgeven in deze ingewikkelde tijd. Harmen Niemeijer-Scheffer, directeur van Micha Nederland, gaat er naartoe en houdt een reisblog bij.

25 september 2025

De vorige Micah Global Consultation was in 2021 en vond door corona online plaats. Ik zat toen in mijn inwerkperiode en heb er weinig van meegekregen. Dat gaat deze keer helemaal anders zijn.

De consultatie is elke keer op een ander continent. Nu is Afrika aan de beurt, Kaapstad, Zuid-Afrika wel te verstaan. Het thema van dit jaar is: ‘Walking together in hope’. Ik heb lang getwijfeld of ik wel of niet zou gaan. Is dit een vlucht waard? Toen ik bij Micha Nederland startte riep ik luidkeels dat ik nooit in het vliegtuig zou stappen voor mijn werk. Micha Nederland is gericht op Nederland; waarom zou ik dan op reis moeten?

Helaas is niet menselijks mij vreemd en ben ik ondertussen in het vliegtuig gestapt naar Zuid-Afrika. De waarde van elkaar ontmoeten is groot. En hoewel het Micha NL-team vaak de stemmen uit het mondiale Zuiden laat horen, blijft het soms voelbaar dat de afstand tussen ‘wij’ en ‘hen’ zo groot is. Ook is de tijd is veranderd. Solidariteit staat onder druk. De gevolgen van het terugtrekken van USAID zijn immens, en daarnaast vindt in Europa de zondebokpolitiek steeds meer zijn plek richting de macht.

Heritage Day

Gisteren was mijn eerste dag in Kaapstad. En toevallig ook nog een hele speciale dag: Heritage Day. Een nationale feestdag waar de Zuid-Afrikaners vieren wat voor waarde er zit in de mengelmoes van culturen die Zuid-Afrika tot Zuid-Afrika heeft gemaakt. Musea zijn gratis te bezoeken, veel lekker eten, muziek en dans. Een betere start van mijn reis kon ik niet wensen.

Het Slave Lodge Museum is indrukwekkend en indringend. Ik heb veel gesprekken gehad in Nederland over ons slavernijverleden, en de doorwerking daarvan. Gesproken met nazaten van tot slaafgemaakten. De Gospel-tentoonstelling van het Musuem Catherijne Convent vond ik indringend en emotioneel. Maar ik merk dat de Slave Lodge een andere, misschien nog wel diepere emotie raakt.

Ik loop als enige witte persoon mee in een groep die een rondleiding krijgt door het stuk over het slavernijverleden. Ik ben ook de enige niet Zuid-Afrikaan. We lopen op de plekken waar mijn voorouders zich hebben misdragen. Het perspectief is vanuit de tot slaafgemaakte. Er zijn krachtige verhalen van opstanden, mensen die hun baas/beul tegenspraken. Verhalen van verschrikkelijke martelingen en straffen. En ik voel schaamte. Schaamte dat ik in een land loop waar ik nog nooit ben geweest, maar waar mensen een verbastering van Nederlands spreken. Waar de VOC – die in mijn schoolboekjes werden opgehemeld – de root-of-all-evil is.

Jouw keuzes, onze toekomst

Na de rondleiding ga ik naar de eerste verdieping. Je loopt een trap op, met de vraag: wat doe je met het verleden? Wat zijn je keuzes die je vandaag kan maken? Jouw keuzes, onze toekomst!

Deze vraag blijft hangen. Elke zaal heeft een ander perspectief over de strijd tegen apartheid. Muziek komt aan bod, een witte man die zich vanaf begin af aan heeft uitgesproken, en de rol van studenten in de afschaffing van apartheid. Door alles heen sijpelt het christelijke geloof. Overigens snijdt het mes daarin aan twee kanten. Aan de ene kant werd apartheid goedgepraat vanuit de Bijbel (denk bijvoorbeeld aan Ras, volk en nasie), aan de andere kant werd het bestreden met Bijbelse grondslag.

Mijn keuzes, onze toekomst.  De afgelopen week heb ik een knauw gekregen in het vertrouwen in onze Nederlandse samenleving. In Amersfoort is er een voorstel teruggetrokken voor twee locaties voor nieuwe AZC’s, mede door de weerstand. Daar bovenop kwamen de beelden uit Den Haag van de verschrikkelijke fascistische rellen. De reportage van Benderbij doet mij sidderen. De uitgesproken en uitgeleefde haat proef je door de beelden heen. Dezelfde haat die ik proef in de verhalen rondom de apartheid.

‘s avonds kom ik terug in het hostel. Ik bestel nog een drankje en raak in gesprek met de barmevrouw. Ik vertel haar de reden voor mijn reis en er ontstaat een mooi gesprek. Ze vraagt: ‘Why are there so many christians using our beloving God to make themselves better over others? Didn’t God make us all as his own image?’. Ik weet er niets op te antwoorden, behalve: Zo zou het niet moeten zijn.

Ze drukt mij op het hart: uiteindelijk gaat het niet om wat anderen doen, maar wat jij doet. Het sluit prachtig aan bij de vraag die ik las op de trap in het museum: jouw keuzes, onze toekomst. Walking together in hope. Ik ben blij dat ik hier de komende dagen samen met het Micah Global-netwerk over mag nadenken.

29 september 2025 – Micah Global Consultation dag 1

De Micah Global Consultation is vandaag gestart. We worden hartelijk welkom geheten door Rene August en Craig Stewart, beide woonachtig in Kaapstad. De aftrap is direct op het scherpst van de snede: ‘Toen Zuid-Afrika werd gekoloniseerd gebeurde dat met de Bijbel in de hand. Toen we onze ogen weer openden na het gebed, hadden zij het land, en wij de Bijbel’.

Afgelopen week heb ik Kaapstad en omgeving ontdekt. De natuur is prachtig. Het eten is heerlijk. De mensen zijn open en aardig. Het toeristische gedeelte van de stad ademt vriendelijkheid, maar het voelt niet helemaal echt. Een beetje het gevoel wat je krijgt op een vakantiepark. Mooie huisjes, rustige straten, maar je voelt dat dit niet het echte leven is.

Rene August stipt dit ook aan in haar welkomstwoorden. De indrukwekkende Tafelberg en het opgepoetste stadscentrum is er op gericht dat we niet zien waar het om draait. Kaapstad laat in het klein zien wat er mis is in onze wereld. Alle pracht en praal vertroebelt onze blik, en we zien niet de keerzijde van al deze rijkdom. De townships (achterstandswijken) zijn weggepoetst. Kaapstad is één van de meest ongelijke plekken op de wereld. Armoede en rijkdom zijn zo dicht bij elkaar, en tegelijkertijd zit er een gigantische wereld tussen.

Klagen

De conferentie heeft als thema: walking in hope together. Maar hoe doe je dat in deze wereld? Een wereld die zo gebroken is? De eerste dag staat in teken van klagen. Klagen zoals in de Bijbel ook geklaagd werd. Want het Goede Nieuws is pas echt goed nieuws als we ook stil staan bij de gebrokenheid van vandaag. Klagen is juist een teken van hoop. Je wilt je niet neerleggen bij al het onrecht. Zuid-Soedan, Amerika en de gevolgen van ICE en USAID, de klimaatcrisis, inheemse volken, Gaza, allemaal komt het voorbij.

We eindigen de ochtend met een het schrijven van ons eigen klaaglied. Dit is het mijne:

Heer, waarom lukt het niet
om elkaar te vinden,
om naar elkaar om te zien,
om te delen van wat ons gegeven is,

Heer, ik zie zoveel haat. Zelfs onder christenen. We willen ‘de ander’ niet eens meer ontmoeten. ‘De ander’ is slecht, lijkt het wel, maar hoe kan dit?  We zijn toch allemaal naar Uw evenbeeld gemaakt?

Heer, ik zie zoveel hebzucht en egoïsme. Niet alleen in de wereld, maar juist ook in de kerk. Mensen gebruiken Uw woord om mensen uit te sluiten, of zelfs uit te buiten. Voor zichzelf komen ze in actie, maar verantwoordelijkheid nemen, ho maar.

Heer, ik zie mensen die worden uitgebuit voor onze behoeften. Heer ik zie hoe uw prachtige schepping lijdt onder onze drang naar meer. Dieren sterven uit, gebieden worden onleefbaar…

Heer, ik zie zoveel onnodig en grof geweld. Mensen misbruiken macht en jagen angst aan, en doden mensen. De gevolgen zijn verschrikkelijk voor de gemeenschappen die kapot worden gemaakt door deze haat. Oorlogen worden aangemoedigd met de Bijbel in de hand.

Heer, ik snap het niet. Ik snap het niet. Waar bent U? U bent toch de Rechtvaardige? Waarom grijpt U niet in?

30 september 2025 – Micah Global Consultation dag 2

Vandaag is het ‘fieldtrip-day’. We gaan op pad. Ik ben onderdeel van de groep die nadenkt over de kerk en advocacy. Daarom staat de dag vandaag in het teken van advocacy. We starten in Langa, waar we een koksopleiding inclusief restaurant gaan bezoeken. Langa is de oudste township in Kaapstad, met meer dan één miljoen inwoners.

Wat direct opvalt als we aankomen, is dat het gebouw van de koksschool direct naast een kerkgebouw staat. Al snel blijkt waarom. De oprichter van de school vertelt hoe de kerk failliet dreigde te gaan. De voorganger wilde stoppen met deze kerk, inclusief gebouw en ruimte eromheen. Maar de oprichter van de school vroeg hem om er een plek van hoop van te mogen maken, midden in deze township, waar meer dan 50 procent van de mensen werkloos zijn.

Jongvolwassenen hebben hier doorgaans geen uitzicht op een baan, en belanden daarom vaak in criminaliteit of verslavingen. De koksopleiding, gerund door de lokale gemeenschap, is nu een plek geworden waar zij hun kansen op een baan vergroten. Na de opleiding kunnen zij in restaurants en hotels werken, en daarmee een inkomen verdienen. ‘It’s an act of rebellion to give these people hope’, wordt me verteld. Natuurlijk proeven we ook iets uit de keuken. De muffin en koffie gaan er goed in.

District 6

We stapten in de bus en reden door naar District 6. Deze wijk ligt in de zogenaamde ‘city bowl’: het stuk voor de Tafelberg en de zee. De overheid besloot van de éne op de andere dag dat hier geen zwarte mensen mogen wonen. Onze tour begint op een gekke plek. Er staat een grote, wat ouder ogende kerk, met direct daarnaast een weg en daaromheen allemaal gebouwen gebouwd. Het lijkt alsof de kerk misplaatst is op deze plek.

Wat blijkt? De kerk is niet misplaatst, maar alles wat daaromheen staat. In District 6 zijn namelijk alle gebouwen vernietigd, behalve de kerken. Want de overheid noemde zichzelf christelijk; kerken hadden daardoor een speciale plaats. Dit is de kerk van Desmond Tutu. Hij kreeg het aanbod om zijn kerk te verplaatsen, maar hij wilde dit niet. De mensen om de kerk heen werden wel verplaatst, en de overheid bouwde alles om de kerk heen dicht. Maar er bleven nog steeds mensen komen. Ook al was vervoer erg lastig, en was er ook geen plek om te parkeren.

Aansluitend gaan we naar het District 6-museum. Dit museum zit in een oude methodistenkerk. Het gebouw is daarom blijven staan. De overheid probeerde met man en macht de herinneringen van District 6 weg te vagen. Buren werden expres uit elkaar getrokken en naar verschillende gebieden verplaatst. Alle huizen werden gesloopt, zodat je niet meer weten waar je eigen straat ooit was.

Dit museum is een daad van verzet. Een levende herinnering. Hoe graag de overheid dit ook wilde, het is ze niet gelukt om District 6 en de beelden die daarbij horen weg te krijgen. De kerk is omgebouwd tot museum. Een plek waar mensen samenkomen om te herinneren. Rebellion through memory.

Leah en Desmond Tutu

We sluiten de dag af bij de Leah and Desmond Tutu Foundation. Een tentoonstelling over het leven van Desmond Tutu en zijn vrouw Leah. Zijn strijd tegen het apartheidsregime is echt zeer inspirerend. Tegelijkertijd ook heel pijnlijk. Apartheid werd niet alleen verdedigd door de politiek, maar juist ook door geestelijke leiders.

Aan de andere kant zijn bij de grote protesten de zwarte, en soms ook enkele witte, kerkleiders betrokken. Nog beter – dit zijn de mensen die spreken en mobiliseren. Tutu had een duidelijke theologische visie waarom hij doet wat hij doet. Hij was altijd geweldloos, en sprak ook de zwarte demonstranten aan als ze geweld gebruikten. Tegelijkertijd was hij onmogelijk om gevangen te nemen, zoals dat wel bij Mandela gebeurde. Omdat hij van de kerk was, en de overheid zichzelf christelijk noemde.

De drie voorbeelden die we vandaag hebben bezocht zijn allemaal momenten waarop mensen in actie zijn gekomen. Waar de kerk een belangrijke rol speelde, en mensen mobiliseerde. Tutu was hierin duidelijk: het gaat erom dat je iets doet. Ook al moet je daarvoor zelf iets opgeven, of jezelf in gevaar brengen. Al helemaal als je je begeeft in een positie van invloed. Want jij kan nog iets opgeven, of jezelf in gevaar brengen. De mensen die anders geraakt worden niet.

Wat mij ook raakt is de kracht van de kerk die opstaat voor gerechtigheid. Dat juist kerkleiders het verzet leiden. Ik vraag me af hoe wij dit in onze context kunnen vertalen. Het Kerkasiel is volgens mij een prachtig voorbeeld. Hoe zouden we deze geluiden kunnen versterken? Gelukkig heb ik nog een paar dagen om hierop door te kauwen.