“Wat betekent ‘vrede’ en ‘verzoening’ vandaag de dag, in Nederland?” Dat vroegen we ons bij Micha Nederland en Missie Nederland af. In een korte serie hopen we je mee te nemen in persoonlijke verhalen van mensen die hier praktisch mee bezig zijn in de kerk. Ons doel? Om jou te inspireren en aan te moedigen om dit te zoeken in je eigen omgeving.

Deze week trappen we af met deze reeks. In het eerste artikel in deze reeks maken we kennis met Bianca Groen Gallant, een vrouw met profetische stem richting de Nederlandse kerk omtrent het slavernij verleden. Altijd belangrijk, maar deze week extra met KetiKoti; de jaarlijkse herdenkings- en feestdag op 1 juli waarop de afschaffing van de slavernij wordt gevierd. ‘Keti koti’ betekent ‘verbroken ketenen’ en verwijst naar de boeien waarmee de tot slaaf gemaakte mensen werden vastgezet. Veel (Surinaamse en Antiliaanse) mensen in Nederland hebben voorouders die tot slaaf gemaakt zijn.

Momenteel is ze directeur van het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NINsee), vicevoorzitter geweest van het dagelijks bestuur van de Generale Synode, bestuurslid van de Nederlandse Zendingsraad en voorzitter van het platform Dordtse kerken. Wat drijft haar inspanningen? We stelden haar een aantal vragen en nemen je graag mee in wat ze vertelde.

“Mijn naam is Bianca Groen Gallant. Wie ik ben? Ik voel me nu vooral (groot)moeder. Mijn kinderen en kleinkinderen herinneren mij aan het belang van de toekomstige generaties. Ik wil mij inzetten voor een betere wereld voor deze generaties . Vandaar mijn grote drijfveren om mij in te zetten voor vrede en rechtvaardigheid. Jullie woorden ‘vrede en verzoening’ vind ik grote noemers, maar daar verlang ik wel naar. Ik verlang naar een vreedzame samenleving waar we, met ons onderscheid, samen kunnen leven.”

Weeklachten in Londen

We ontmoetten Bianca bij een Keti Koti dialoogtafel georganiseerd vanuit de PKN met middelen van CWM (‘Council for World Mission’), waarvan de PKN een lidkerk. De dialoogtafel is verbonden aan een groter onderzoek naar afwezigheid van zwart leiderschap in de PKN, waaraan Bianca ook meedoet. Dit is één van de vele activiteiten waar we haar vinden.

Is ze altijd met deze thematiek bezig geweest? “Nee, sinds 9 jaar ben ik me er écht bewust van geworden, dat het koloniale slavernij verleden ook mijn verleden is.” Dit alles werd in gang gezet door een simpele uitnodiging voor een conferentie over het slavernijverleden in Londen. “‘Waarom ik?’, dacht ik? Ik ben hier helemaal niet dagelijks mee bezig! Goed, maar ik ging wel. Eenmaal in de kerkdienst overviel het me. Samen met Engelse zwarte vrouwen stond ik daar te zingen, weeklagen en mogen beleven van rouw en verdriet. De zwaarte was zó voelbaar. Jonge zwarte vrouwen deelden hoe ze ervaren hoe weinig kansen ze hebben. Een diep besef kwam over mij: “Dit is mijn geschiedenis! Ik ben hier deel van!” Op dat moment ben ik activistisch geworden. Voor mij is dat, mij actief inzetten vanuit drijfveren van verbinding.”

Het toelaten van pijn was hier een essentieel onderdeel van. Pijn die altijd al ergens zat, maar nooit toegelaten was om gevoeld te mogen worden. Na het toelaten van de pijn volgden er meer inzichten. Waar ze eerst dacht nooit met discriminatie te maken te hebben, kwamen er nu momenten boven, herinneringen van buitensluiting of indirecte discriminatie. Tegelijk voelde zij zich gesteund door de veerkracht en het verzet van haar voorouders. Op wiens schouders zij doet waar ze zich toe geroepen voelt

Collectief herstel

Wat betekent herstel in deze context? Bianca noemt iets opvallends: het belang van het collectief.  “Ik zou mij hersteld weten, als er ook in groter verband herstel is.” Dit is niet iets wat zomaar te bereiken valt. Actief en zichtbaar werken aan herstel voor het collectief. “Dit werkt helend,” getuigd ze.

Zelf begon ze haar actie binnen in de kerk, waar ze gehoor vond binnen haar gemeenschap. Een symposium over het slavernijverleden ontstond, wat het gesprek over slavernij faciliteerde. Het bracht nieuwe inzichten  en leidde tot de stichting ‘Heilzame Verwerking van het Slavernijverleden’. “Dat was voor mij heel belangrijk, mijn manier om actief te kunnen zijn met anderen.” De stichting zet zich actief in- in samenwerking met andere organisties- om kerken (kerkleden) bewust te maken van hun rol in het slavernijverleden. Ze zorgt voor bewustwording, herkenning en erkenning door onder andere een reizende tentoonstelling, evenals door gesprekken met christelijke scholen en universiteiten. ‘Hoe krijg je geschiedenisleraren aan boord om dit onderwerp te bespreken?’ Ook in haar bestuurlijke functies bracht ze haar geschiedenis die nog te weinig een gedeelde geschiedenis is in. “In het begin wilde ik niet Bianca van het slavernijverleden zijn. Inmiddels denk ik: “Wat als ik dat ben? Prima! Laat mij dat maar zijn!”

De Kerk

De kerk als gemeenschap speelt een belangrijke rol in Bianca’s verhaal. Samen zoeken naar herstel geeft meerwaarde. Hierin is de rol van de kerk voor haar wel veranderd. Waar geloven vooral via de kerk ging, geeft ze aan dat ze nu haar kracht ontvangt uit de focus op een directe relatie met God. Dit heeft te maken met dat de kerk als instituut vaak een worsteling geeft. “In mijn ogen is er weinig sprake van zichtbare gerechtigheid en laat het de opdracht  hiertoe en die van vrede en verzoening onvoldoende zien; De kerk heeft veel te bieden! Heel veel Bijbelverhalen, gezangen, rituelen en bovenal: een maatschappelijke opdracht! Zeker het laatste wordt volgens haar te weinig opgepakt.”

Jozef, recht en vergeving

Één van de Bijbelverhalen die haar specifiek raakt over vrede en verzoening, is Jozef. Met Jozef gebeurt er veel, er wordt hem veel onrecht aangedaan. “En toch, uiteindelijk komt hij in zijn kracht te staan en vergeeft hij zijn broers, op een hele mooie manier. Hij geeft hen voedsel en maakt hen letterlijk en figuurlijk weer groot.” Ook illustreert het verhaal het belang van recht in het proces van verzoening. “Verzoening gaat niet zonder gerechtigheid.” Het in ere herstellen van beiden Jozef, én de broers, is hier een mooi voorbeeld van.

Bianca’s verlangen voor de kerk ligt in het verlengde van dit verhaal. In 2013 nam de raad van kerken verantwoording voor het slavernijverleden met een verklaring. Het erkent de rol van de kerk in de context van het slavernijverleden. Echter, zo noemt Bianca, “Als je verantwoording neemt voor het feit dat je iemand een trap hebt gegeven, heb je nog geen excuses gemaakt en al helemaal geen vergeving gevraagd, hetgeen een eerste stap kan zijn naar herstel.” Ze deelt haar verlangen: dat de kerk de zwarte gemeenschap in ere herstelt. Daarbij is het belangrijk dat we het aan de zwarte gemeenschap laten, om het tempo te bepalen. Het is immers een vorm van superioriteit om te bepalen dat iemands pijn nu wel lang genoeg geduurd heeft, of het te betwijfelen. Hierin zijn we uitgenodigd om Jezus te volgen, die ook de moed had om niemands pijn in twijfel te trekken.

Hoop voor Nederland

Wat moet er gebeuren? Voor Nederland hoopt ze op een brede beweging, die verantwoordelijkheid neemt en moeilijke thema’s wil blijven bespreken. Ze noemt hierin het belang van het op tafel leggen van de rol van kerken en zending in de Nederlandse koloniale slavernijgeschiedenis, het kritisch durven kijken naar onze theologie, waarin de sporen van het superioriteitsdenken doorwerken, maar bovenal de vaardigheid om nederig te kunnen luisteren.

“Ja, ik hoop écht dat we de zwaarte niet uit de weg gaan, maar de moed hebben om hier doorheen te gaan.”

Een gebed voor Nederland

God, van Licht en Vrede,

trouwe God, trouwe Vader,

U kent de geschiedenis van deze wereld,

U bent de God van recht, vrede en gerechtigheid, van liefde, van waarheid

U weet wat mensen elkaar hebben aangedaan,

en wat mensen elkaar vandaag de dag nog aandoen.

We bidden om waarheid, Uw waarheid.

We bidden om Uw weg.

Want, zoals de Bijbel zegt, U bent de Weg, U bent de Waarheid, en U bent ook het Leven. Dus met Uw Weg en Uw Waarheid komen wij weer tot leven.

Geef ons de moed om wat onzichtbaar is, zichtbaar te maken,

geef ons de moed om verantwoordelijkheid te nemen

en recht te doen waar nodig is.

Geef genezing Heer waar wonden zijn,

en verzacht harten die verhard zijn.

Verbind ons en breng ons bij elkaar.

Leer ons de weg van échte verzoening.

Laat ons in Vrede groeien door Uw naam,

Uw Zoons naam Jezus Christus.

Amen

Meer leren van Bianca? Bekijk hier haar uitzending van de Verwondering.

Of, luister de podcast De Verdieping – Een podcast over het slavernijverleden, verbinding en toekomst.

Micha Nederland deelt verhalen van Moderne Micha’s in de hoop dat we van elkaar kunnen leren in Nederland. Als netwerk zijn we constant opzoek naar de mensen met een profetische stem, of profetische daden. Tips voor de redactie? Mail ons op [email protected]

Dit artikel is in stand gekomen in samenwerking met de werkgroep Vrede en Verzoening van Missie Nederland; een werkgroep die kerken en christenen inspireert om vredestichters te worden in hun omgeving. We verzamelen en delen materialen die jou en je kerk hierbij helpen.